Dissertasiya və diplom işinin düzgün formatı niyə vacibdir?
Dissertasiya və diplom işi yalnız elmi məzmununa görə deyil, strukturuna və texniki tərtibatına görə də qiymətləndirilir. Tədqiqatın mövzusu aktual, mənbələri güclü və nəticələri əsaslandırılmış olsa belə, səhv başlıqlar, qarışıq nömrələmə, uyğunsuz istinadlar və düzgün qurulmayan mündəricat işin geri qaytarılmasına səbəb ola bilər.
2026-cı ildə tələbələrin ən çox axtardığı mövzulardan biri dissertasiya və diplom işinin formatının necə olmalıdır sualıdır. Çünki universitet, fakültə və ixtisasa görə bəzi tələblər dəyişir. Buna görə ilk addım universitetin rəsmi metodik göstərişini tapmaq və bütün texniki parametrləri həmin sənədlə müqayisə etməkdir.
Dissertasiya və diplom işinin əsas strukturu
Akademik işin quruluşu tədqiqatın məntiqini göstərməlidir. Əksər universitetlərdə dissertasiya və diplom işi aşağıdakı ardıcıllıqla hazırlanır:
1. Titul səhifəsi
2. Tapşırıq və təsdiq səhifələri
3. Annotasiya və ya xülasə
4. Mündəricat
5. İxtisarların və şərti işarələrin siyahısı
6. Giriş
7. Əsas fəsillər və yarımfəsillər
8. Nəticə və təkliflər
9. İstifadə edilmiş ədəbiyyat
10. Əlavələr
Titul səhifəsi necə hazırlanmalıdır?
Titul səhifəsində universitetin, fakültənin və kafedranın adı, tələbənin adı və soyadı, işin mövzusu, ixtisas, elmi rəhbər, şəhər və müdafiə ili göstərilir. Bu səhifədə məlumatların sırası və yazılış forması universitetin təqdim etdiyi nümunəyə uyğun olmalıdır. Titul səhifəsi ümumi səhifə sayına daxil edilə bilər, lakin üzərində səhifə nömrəsi görünməyə bilər.
Annotasiya və açar sözlər
Annotasiya tədqiqatın məqsədini, metodunu, əsas nəticələrini və elmi-praktik əhəmiyyətini qısa şəkildə təqdim edir. Burada uzun nəzəri izahlara və ümumi cümlələrə ehtiyac yoxdur. Mətnin sonunda mövzunu dəqiq ifadə edən 5–8 açar söz verilməsi axtarış və indekslənmə baxımından faydalıdır. Universitet tələb edirsə, annotasiya Azərbaycan dili ilə yanaşı ingilis və rus dillərində də hazırlanmalıdır.
Mündəricat necə qurulmalıdır?
Mündəricat sənəddəki bütün fəsil və yarımfəsillərlə tam uyğun olmalıdır. Başlıqların adı, nömrəsi və səhifəsi mətn daxilindəki variantdan fərqlənməməlidir. Mündəricatı əl ilə nöqtələr yazaraq yaratmaq əvəzinə, Word proqramında Heading üslubları və avtomatik Table of Contents funksiyası istifadə edilməlidir. Bu üsul səhifələr dəyişdikdə mündəricatı bir kliklə yeniləməyə imkan verir.
Giriş hissəsində nələr yazılmalıdır?
Giriş tədqiqatın elmi əsasını formalaşdırır. Burada adətən aşağıdakı elementlər yer alır:
• mövzunun aktuallığı;
• problemin öyrənilmə səviyyəsi;
• tədqiqatın məqsədi və vəzifələri;
• tədqiqatın obyekti və predmeti;
• istifadə edilən metodlar;
• elmi yenilik;
• nəzəri və praktik əhəmiyyət;
• məlumat bazası;
• işin strukturu.
Məqsəd ümumi nəticəni, vəzifələr isə həmin məqsədə çatmaq üçün görüləcək konkret mərhələləri göstərməlidir. Obyekt tədqiqatın geniş sahəsi, predmet isə həmin sahədə araşdırılan konkret münasibət və ya xüsusiyyətdir.
Fəsillər və yarımfəsillər necə bölünməlidir?
Əsas hissə adətən iki və ya üç fəsildən ibarət olur. Birinci fəsildə nəzəri yanaşmalar və ədəbiyyat icmalı, ikinci fəsildə metodologiya və mövcud vəziyyətin təhlili, sonrakı fəsildə isə nəticələr, tətbiq, model və təkliflər təqdim edilə bilər.
Hər fəsil tədqiqatın məqsədinə xidmət etməli, yarımfəsillər arasında məntiqi əlaqə saxlanmalıdır. Başlıqdan dərhal sonra izahsız cədvəl və ya şəkil yerləşdirmək düzgün deyil. Hər vizual element mətndə əvvəlcədən təqdim edilməli, sonra şərh olunmalıdır.
Elmi mətnin texniki formatı
Şrift, sətirarası interval, abzas, kənar boşluqlar və səhifə nömrələrinin yeri universitetin rəsmi qaydasına əsasən seçilməlidir. Bir çox akademik işdə Times New Roman şrifti, 12 və ya 14 ölçü, 1,5 sətirarası interval və iki tərəfdən düzləndirmə tətbiq edilir. Ancaq bu rəqəmlər bütün universitetlər üçün eyni deyil.
Ən çox rast gəlinən format səhvləri bunlardır:
• müxtəlif şrift və ölçülərin qarışdırılması;
• abzasların boşluq düyməsi ilə verilməsi;
• başlıqların əl ilə nömrələnməsi;
• cədvəl və şəkillərin mənbəsiz yerləşdirilməsi;
• səhifə nömrələrinin yanlış bölmədən başlaması;
• istinadlarla ədəbiyyat siyahısının uyğun gəlməməsi;
• mündəricat səhifələrinin yenilənməməsi;
• artıq boş səhifələrin qalması.
DİSSERTASİYA VƏ DİPLOM İŞİNİN FORMATINI İNDİ YOXLAYIN
Sənədinizdə başlıq sistemi, struktur, şrift, interval, abzas, səhifə nömrələri və digər texniki uyğunsuzluqları yoxlamaq üçün DissLink Format Yoxlayıcısından istifadə edin:
https://disslink.com/format-yoxlayici/
İstinad və ədəbiyyat siyahısı
Mətn daxilində istifadə olunan hər bir mənbə ədəbiyyat siyahısında göstərilməli, siyahıdakı hər bir mənbəyə isə mətn daxilində istinad edilməlidir. APA, Chicago, Harvard, MLA, GOST və digər üslublardan yalnız universitetin tələb etdiyi sistem seçilməlidir. Müxtəlif istinad üslublarını eyni işdə qarışdırmaq olmaz.
Elektron mənbələrdə müəllif, səhifənin və ya materialın adı, saytın adı, tarix və keçid mümkün qədər tam göstərilməlidir. Elmi məqalələrdə jurnalın adı, il, cild, nömrə, səhifələr və DOI düzgün yazılmalıdır.
Cədvəl, şəkil, qrafik və əlavələr
Bütün cədvəl və şəkillər ardıcıl nömrələnməli, adlandırılmalı və mətndə onlara istinad edilməlidir. Başqa mənbədən götürülmüş vizual materialın mənbəsi qeyd olunmalıdır. Müəllifin öz hesablamasıdırsa, bu da ayrıca göstərilə bilər.
Böyük cədvəllər, sorğu blankları, müsahibə sualları, proqram kodları və əlavə statistik nəticələr əsas mətni ağırlaşdırmamaq üçün əlavələr bölməsində təqdim edilir. Hər əlavə ayrıca adlandırılır və mətndə müvafiq keçid verilir.
Nəticə və təkliflər necə yazılmalıdır?
Nəticə hissəsi girişdə müəyyən edilən məqsəd və vəzifələrə cavab verməlidir. Burada yeni nəzəri məlumat açmaq və uzun sitatlar vermək əvəzinə, tədqiqatdan alınan konkret nəticələr ümumiləşdirilir. Təkliflər real, tətbiq edilə bilən və əldə olunan nəticələrlə əsaslandırılmış olmalıdır.
Nəticə hissəsində aşağıdakı suallara cavab verin:
• Tədqiqat nəyi müəyyən etdi?
• Hansı problem təsdiqləndi və ya təkzib edildi?
• Elmi yenilik nədən ibarətdir?
• Nəticələr harada tətbiq edilə bilər?
• Gələcək tədqiqat üçün hansı istiqamətlər qalır?
Təhvil verməzdən əvvəl son yoxlama siyahısı
Sənədi universitetə təqdim etməzdən əvvəl bu məqamları yoxlayın:
• titul səhifəsi rəsmi nümunəyə uyğundur;
• başlıq və yarımbaşlıqlar ardıcıl nömrələnib;
• mündəricat avtomatik yenilənib;
• bütün şəkil və cədvəllərin adı və mənbəsi var;
• istinadlar ədəbiyyat siyahısı ilə uyğun gəlir;
• səhifə nömrələri düzgün bölmədən başlayır;
• orfoqrafik və qrammatik səhvlər yoxlanılıb;
• fayl tələb olunan DOCX və ya PDF formatındadır;
• plagiat və AI göstəriciləri ayrıca nəzərdən keçirilib;
• sənəd universitetin metodik qaydaları ilə müqayisə edilib.
DissLink Format Yoxlayıcısı nə üçün faydalıdır?
Uzun sənəddə bütün format səhvlərini əl ilə tapmaq vaxt aparır. DissLink Format Yoxlayıcısı dissertasiya və diplom işinin strukturunu və texniki tərtibatını sistemli şəkildə nəzərdən keçirməyə kömək edir. Yoxlama nəticəsi sənədi təhvil verməzdən əvvəl riskli hissələri görməyə və düzəliş planı hazırlamağa imkan verir.
Yekun
Düzgün format akademik işin elmi məzmununu daha aydın və peşəkar təqdim edir. Ən doğru yanaşma universitetin rəsmi metodik sənədini əsas götürmək, Word üslublarından düzgün istifadə etmək və yekun faylı ayrıca format yoxlamasından keçirməkdir.
#dissertasiya #diplomisi #dissertasiyayazilmasi #diplomisiformati #dissertasiyaformatı #akademikyazi #elmiis #magistrdissertasiyasi #buraxilisisi #istinadqaydalari #mundericat #APA #plagiatyoxlama #AIyoxlama #DissLink #AzPublish
